Wat na het verdwijnen van de Digibanken?

In 2022 werden de Digibanken in Vlaanderen opgericht om te knabbelen aan de digitale kloof. Ze gaven toegang tot digitale toestellen, leerden digitale vaardigheden aan en hielpen mensen met digitale dienstverlening. Deze zomer stopt Europese projectfinanciering. Met alle gevolgen van dien.

Beginnen doen we met de harde cijfers: slechts 61% van de Vlamingen beschikt over digitale basisvaardigheden. De Vlaamse regering wil dat aantal optrekken tot 8 op 10. Logisch ook in een maatschappij die altijd digitaler wordt. Nederland doet het het trouwens een pak beter: daar beschikt nu al 84% van de Nederlanders over digitale basisvaardigheden. 

Hoe Vlaanderen in de komende jaren de strijd tegen digitale uitsluiting wil aangaan, is onduidelijk. Er gebeurde de voorbije jaren veel goeds, maar door het verdwijnen van structuur en personeel is het moeilijk om die opgedane ervaring en kennis te borgen. Pas vanaf september weten de betrokkenen of er nieuwe middelen komen om te strijden tegen digitale ongelijkheid.

“Aan ons lot overgelaten”

"Heel veel gemeenten zullen met beperkte middelen hun uiterste best blijven doen om de digipunten draaiende te houden", verduidelijkt Katrien Schroyens, bibliothecaris in Hamme. "Maar de vraag blijft groeien. Elk jaar zien we nieuwe gezichten opduiken bij onze activiteiten. Er blijven jaarlijks nieuwe unieke gebruikers van onze vragenuurtjes en workshops bij komen. Daarom is de afbouw van middelen van de Europese en de Vlaamse overheid natuurlijk jammer."

"Ministers, overheidsdiensten, telecom- en andere bedrijven verwijzen vlotjes door naar de lokale vragenuurtjes. Onze vrijwilligers moeten problemen oplossen waar andere instanties geen energie in willen steken. Dat is frustrerend. Digitale dienstverlening, klantendiensten en helpdesks zouden veel klantvriendelijker en bereikbaarder moeten worden. Het bestaan van digipunten mag geen excuus zijn om een gebrekkige dienstverlening te voorzien.”

"Het digitale landschap blijft trouwens voortdurend veranderen. Het is daarom essentieel dat er voldoende professionele ondersteuning, opleiding en netwerkmomenten worden voorzien voor onze digivrijwilligers. Er worden allerlei vragen gesteld en niemand kan in alles expert zijn. Als Digipunt moeten wij dus zelf ook ergens terecht kunnen met onze vragen... We hadden toch gehoopt dat de lokale besturen, na de grote inspanningen van de afgelopen jaren, op Vlaamse ondersteuning konden blijven rekenen en er een structureel e-inclusiebeleid zou opgestart worden. Nu voelen we ons toch wel een beetje aan ons lot overgelaten."

Digihelpers aan het woord

De vrijwilligers die de burgers bijstaan met raad en daad werken in de schaduw, maar verdienen de schijnwerpers. Kristien Van der Borght uit Zele nam haar digitale ervaring mee uit haar beroep en wilde die kennis inzetten tijdens haar pensioen. "Ik vind vooral de omgang met de mensen aangenaam. Het verwondert me vaak dat er toch veel interesse is van mensen van 70 of 80 jaar. Zij willen echt mee zijn."

"Dezelfde apps komen vaak aan bod bij de vragenmomenten: Payconiq, Itsme, Mijn Burgerprofiel, MyNexusHealth, WhatsApp en fotoboeken. Je hebt ze eigenlijk nodig om deel te nemen aan de samenleving. Leuk om te zien dat mensen dankbaar zijn als je hen kan helpen."

Marie Ange Demeulemeester uit Heverlee en werkte in de digitale wereld. "Veel vrienden spreken mij aan, daardoor voelde ik ook dat er duidelijk grote nood is aan hulp. Nu ik meer tijd heb, wil ik mijn kennis ook graag delen."

"De mensen die langskomen zijn ook allemaal dankbaar. Dat doet zoveel deugd. Er is ook een dame van 85 met wie zelfs bijna een vriendschap is ontstaan. Dankzij ons blijft ze mee in een wereld die voortdurend verandert."

"De overheid verwacht vandaag dat we veel apps gebruiken, maar die moeten ook allemaal correct geïnstalleerd worden. Daarmee helpen we graag. Een app die niet meer werkt, een besturingssysteem dat niet meer ondersteund wordt, een mail die verdacht lijkt… Wij zorgen ervoor dat mensen kunnen blijven deelnemen aan de digitalere samenleving."

Ook Reginald Foket uit Zele was in zijn professionele leven actief in de informaticasector. "Als zelfstandige in bijberoep al wilde ik een alternatief geven aan dure herstellingen. Ik ben blij dat ik die lijn nu gratis kan doortrekken."

"Ik merk dat nog altijd heel veel mensen iets te laks omgaan met hun wachtwoorden. Dan vind ik het belangrijk dat ik hen op de gevaren en een duidelijke oplossing kan wijzen. Want daarover gaan ook de meeste vragen: veiligheid op het internet. Het gaat ook niet alleen om oudere mensen. Ook jongeren weten niet altijd goed hoe ze zich moeten beschermen tegen phishing of sociale media."

"Er komen al meer en meer mensen naar digipunten, maar ik denk dat er nog veel meer mensen gebaat zouden zijn bij onze diensten. Ik heb geen idee waarom sommige mensen de weg niet vinden, maar ze zijn welkom."

Jo Abbeloos uit Lebbeke, vult aan: "Digihelpers zijn onmisbaar. Gratis ondersteuning in je eigen omgeving biedt een enorme meerwaarde."

"Voor mij is de dankbaarheid van de mensen een belangrijke reden waarom ik dit doe. We krijgen echte waardering omdat we geduldig meedenken en hen verder helpen. Die oprechte dankbaarheid, de glimlach op hun gezicht en het gevoel dat ze weer verder kunnen, maakt elke ervaring bijzonder."

"De technologie verandert zo snel en de digitale kloof is immens. De verscheidenheid van de vragen heeft me vooral duidelijk gemaakt dat digihelpers blijvend nodig zijn in onze huidige maatschappij. Zolang alles verder digitaliseert, blijft persoonlijke, laagdrempelige hulp onmisbaar om iedereen mee te laten doen. Het is en blijft een essentiële rol voor een inclusieve en solidaire samenleving."

Evelien Vandevelde uit Zele wilde graag verbonden blijven met de lokale gemeenschap. "Mensen worden vandaag naar online systemen geduwd: een afspraak maken, iets opzoeken, overheidsdiensten gebruiken… Alleen: de uitleg is niet op maat van iedereen. Het is vaak te technisch, te snel of met moeilijke terminologie. En daardoor vallen mensen uit de boot. Het gaat niet alleen over technologie. Het gaat erom dat mensen zich deel blijven voelen van een maatschappij die alleen maar vooruitgaat. Daarom neem ik graag tijd om alles helder te verwoorden."

"Er kwam iemand langs die dacht alle foto’s kwijt te zijn van een overleden familielid. Uiteindelijk hebben we die samen toch teruggevonden. Dat zijn geen technische problemen: dat is emotioneel."

"Mensen komen soms binnen met twijfel of stress en gaan buiten met vertrouwen. Dat doet deugd. Mensen zijn soms zo bang dat ze iets fout doen dat ze bepaalde toepassingen niet meer durven gebruiken. Het gaat echt veel minder over techniek dan ik dacht. Het gaat over tempo, taal en context. Als je tijd neemt en vertrekt vanuit wat iemand wil doen in plaats van welke knop ze moeten indrukken, dan lukt er veel meer dan je zou denken."

Alle reacties in dit artikel werden opgetekend door onze beleidsmedewerker Vincent Libin.